کلاسبندی ظروف آزمایشگاهی و شیشه آلات یکی از موضوعات مهمی است که قبل از خرید و استفاده از این ابزارها باید اطلاعات کافی درباره آن داشته باشید. شیشهآلات آزمایشگاهی به دلیل ویژگیهایی همچون مقاومت در برابر حرارت، واکنشپذیری بسیار کم و شفافیت بالا، از اجزای جدانشدنی آزمایشگاهها محسوب میشوند. به همین دلیل، با وجود هزینهی بیشتر نسبت به ظروف پلاستیکی، همچنان خرید و استفاده از آنها ارجحیت دارد.
این ظروف از جنسهای مختلف و با کلاسبندیهای متفاوتی ساخته میشوند که هر کدام ویژگیهای خاصی دارند. شناخت صحیح این کلاسبندیها کمک میکند تا انتخاب بهتری داشته باشید و طول عمر تجهیزات آزمایشگاهی خود را افزایش دهید. در این مقاله ی وبسایت آکسی ازما، به بررسی کلاسبندی ظروف آزمایشگاهی و راهنمای انتخاب بهترین نوع آنها خواهیم پرداخت.
انواع شیشههای آزمایشگاهی بر اساس جنس
۱. بوروسیلیکات (Borosilicate)
بوروسیلیکات رایجترین نوع شیشه در شیشهآلات آزمایشگاهی است. این نوع شیشه بهصورت طبیعی شفاف بوده و مقاومت بالایی در برابر حرارت و شوک حرارتی دارد. بوروسیلیکات در تجهیزات پزشکی، آزمایشگاهی و حتی ظروف آشپزی کاربرد دارد. این نوع شیشه از ترکیب سیلیس، اکسید بور و سایر مواد مقاوم در برابر حرارت تشکیل شده است.
پیرکس و تفاوت آن با بوروسیلیکات
پیرکس (Pyrex) یک نوع خاص از شیشهی بوروسیلیکات است که تحمل حرارتی بالاتری دارد. این شیشه تحت عنوان یک نام تجاری شناخته میشود و دارای ویژگیهایی مانند مقاومت بالا در برابر مواد شیمیایی، انبساط حرارتی کم و پایداری در برابر شوک حرارتی است. ظروف پیرکس معمولاً برای نگهداری محیطهای کشت و سایر آزمایشهای حساس استفاده میشوند.
این نوع شیشه مقاومت بالایی در برابر اسیدها، محلولهای نمکی و حلالهای آلی دارد. تنها اسید هیدروفلوریک، اسید فسفریک غلیظ گرم و محلولهای قوی قلیایی میتوانند باعث خوردگی این شیشه شوند.
۲. سودا لایم (Soda-Lime)
شیشهی سودا لایم از اکسید سیلیسیوم، اکسید کلسیم و اکسید سدیم ساخته میشود. این شیشه به دلیل قیمت مقرونبهصرفه، پایداری شیمیایی و قابلیت استریل شدن، در آزمایشگاهها بسیار مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین قابلیت بازیافت دارد و میتوان آن را چندین بار ذوب و بازیافت کرد.
معایب شیشهی سودا لایم
- نسبت به بوروسیلیکات مقاومت کمتری در برابر مواد شیمیایی دارد.
- دارای مقاومت هیدرولیتی متوسط است.
- شکننده بوده و نقطهی ذوب پایینتری دارد.
- در برابر شوک حرارتی مقاوم نیست.
۳. کوارتز (Quartz)
شیشهی کوارتز که به نام شیشهی سیلیسی نیز شناخته میشود، دمای بسیار بالا را تحمل کرده و ضریب انبساط حرارتی بسیار کمی دارد. این نوع شیشه در آزمایشهای حساس مانند اسپکتروفتومتری، تقطیر و کروماتوگرافی کاربرد دارد. همچنین توانایی عبور طیف گستردهای از طول موجهای نور را داشته و برای آزمایشهای مادون قرمز و ماورای بنفش ایدهآل است. ظروف کوارتزی به دلیل ویژگیهای خاص خود، نسبت به سایر انواع شیشههای آزمایشگاهی، قیمت بالاتری دارند.
۴. شیشههای اکتینیک (Actinic Glass)
این شیشهها معمولاً به رنگ قهوهای یا کهربایی (Amber) ساخته میشوند. آنها برای نگهداری مواد شیمیایی حساس به نور طراحی شدهاند و از تجزیه ترکیباتی که تحت تأثیر اشعهی مادون قرمز، نور مرئی و ماورای بنفش قرار میگیرند، جلوگیری میکنند.
۵. شیشههای سیلانیزه (Silanized Glass)
این نوع شیشه دارای یک پوشش آبگریز است که از چسبیدن مواد آلی، پروتئینها و سایر نمونههای حساس جلوگیری میکند. این ویژگی باعث میشود که این شیشه برای آزمایشهای زیستی و ژنتیکی ایدهآل باشد.
کلاسبندی ظروف آزمایشگاهی بر اساس دقت اندازهگیری
ظروف آزمایشگاهی بر اساس دقت اندازهگیری در دو کلاس A و B و یک کلاس خاص AS طبقهبندی میشوند:
۱. کلاس A
ظروف کلاس A دارای بالاترین سطح دقت و کمترین میزان خطای اندازهگیری هستند. این ظروف معمولاً از بوروسیلیکات ساخته شده و مقاومت بالایی در برابر دمای بالا و مواد شیمیایی دارند. شیشهآلات مدرجی مانند بالن ژوژه، بورت و استوانه مدرج معمولاً از این نوع ساخته میشوند. این ظروف نیاز به کالیبراسیون مجدد دارند که برای بوروسیلیکات هر ۱۰ سال و برای سودا لایم هر ۵ سال توصیه میشود.
۲. کلاس B
ظروف کلاس B تقریباً دو برابر ظروف کلاس A خطا دارند. این دسته اغلب از جنس شیشهی سودا لایم ساخته میشوند و برای کارهای عمومی آزمایشگاهی که به دقت بالایی نیاز ندارند، به کار میروند.
۳. کلاس AS
این کلاس معادل کلاس A بوده اما دارای زمان تحویل (Delivery Time) کوتاهتری است. در بورتها و پیپتها برای خروج سریعتر مایعات از این نوع شیشه استفاده میشود
نتیجه گیری
انتخاب صحیح ظروف و شیشه آلات آزمایشگاهی بر اساس نوع مادهی مورد استفاده، دقت اندازهگیری و شرایط کاری بسیار مهم است. ظروف بوروسیلیکات برای آزمایشهایی که نیاز به مقاومت حرارتی بالا دارند، ایدهآل هستند. در مقابل، شیشهی سودا لایم به دلیل قیمت مناسب، برای آزمایشهای عمومی مقرونبهصرفه است. همچنین برای آزمایشهای نوری، ظروف کوارتزی و برای نگهداری مواد حساس به نور، شیشههای اکتینیک توصیه میشوند.
با شناخت دقیق این کلاسبندیها، میتوان انتخاب بهتری برای خرید ظروف و شیشه آلات آزمایشگاهی داشت و عملکرد آزمایشها را بهینهسازی کرد. همچنین در نظر گرفتن استانداردهای کالیبراسیون و دقت اندازهگیری، تأثیر بسزایی در صحت نتایج آزمایشگاهی دارد. بنابراین آگاهی از ویژگیهای هر نوع شیشه به شما کمک میکند تا بهترین و کارآمدترین گزینه را برای نیازهای خود انتخاب کنید.